Consumenten met veel vertrouwen in de nabije toekomst zijn gelduitgevers, en dus van belang voor het stutten van de conjunctuur. Maar vertrouwen werkt ook op een fundamentelere wijze door in onze economie. Het gaat hierbij om vertrouwen in onze medemens en vertrouwen in de maatschappelijke instituties.


Er zijn nogal wat aanwijzingen dat dit fundamentelere vertrouwen de afgelopen jaren een knauw heeft gekregen. Zijn banken nog wel te vertrouwen? Is de kerk nog wel te vertrouwen? Zijn pensioenfondsen wel betrouwbaar? Mijn vermoeden is dat de antwoorden op deze vragen nu negatiever zijn dan een paar jaar geleden.

Als deze erosie zich inderdaad voordoet, heeft dit potentieel een negatief effect op de economische groei in de toekomst. De korte samenvatting is: low trust, low growth. De analyse hierachter loopt via het economische concept van de transactiekosten. In een samenleving waarin mensen elkaar en hun instituties vertrouwen, hoeft niet elk onderdeel van een transactie bekeken, beklopt en vastgelegd te worden.

De bouw in een samenleving vol vertrouwen. Natuurlijk schakelt de aannemer alleen goede vakmensen in. Natuurlijk braadt hij de boter er niet uit bij het meerwerk. Natuurlijk is hij op tijd klaar. Natuurlijk gaat hij tegen redelijke tarieven voor jouw klantbelang. Fraude? Nimmer!
In de echtere wereld, waarin naast betrouwbare bouwers ook boeven en beunhazen zijn, weet de klant niet van tevoren of hij een aannemer treft die hij vertrouwen kan. En dus wantrouwt hij alle bouwers. Zowel de potentiële klant aan de aannemers moeten nu extra kosten maken. De klant zoekt een bouwbegeleider, wil een contract afsluiten dat de aannemer geen ruimte laat voor streken, en vraagt meerdere offertes. De aannemer moet meerdere offertes maken voor elk binnengehaald werk en moet investeren in zijn reputatie en certificering. Kortom: voor beide partijen nemen de transactiekosten toe.

Meer transactiekosten impliceert minder transacties, impliceert minder economische groei.
In de bouwwereld kennen we het betrouwbaarheidsprobleem al een tijdje (idem voor garages). Maar als burgers banken, accountants, notarissen, de kerk en de krant ook niet meer vertrouwen verandert Nederland in een ‘low trust’ samenleving. Dat is niet alleen slecht voor de welvaart. Het maakt een land er ook niet leefbaarder op.

Frank Kalshoven is econoom en directeur van De Argumentenfabriek.